Δέσποινα Κοσμοπούλου : « Θεατρική Γραφή και Θεωρία του Σημείου»

Γράφει ο Δημήτρης Φίλιας

Με το καινούργιο της βιβλίο «Θεατρική Γραφή και Θεωρία του Σημείου» (εκδόσεις ‘’Δρόμων’’, Αθήνα , 2020 ), η νεαρή αλλά έγκριτη θεατρολόγος Δέσποινα Κοσμοπούλου συνεχίζει μια αξιόλογη ερευνητική πορεία η οποία αποτελεί πρωτίστως δικαίωση και επιστέγασμα λαμπρών ακαδημαϊκών σπουδών. Γεννημένη στην Αθήνα, είναι απόφοιτος της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και αριστούχος Διδάκτωρ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Η Κοσμοπούλου εξετάζει το θέατρο μέσα από τη Φιλοσοφία που προτείνει η Σημειολογία. Είναι μέλος της ομάδας στήριξης του Διεθνούς Analogio Festival που τελεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού, μέλος της Ελληνικής Σημειωτικής Εταιρείας, ερευνήτρια στο Κέντρο Σημειολογίας του Θεάτρου, καθώς επίσης και μέλος του Εργαστηρίου Ρητορικής και Δραματικής Τέχνης του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Συνεργάζεται με πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα του εξωτερικού και συμμετέχει σε συνέδρια και επιστημονικά αφιερώματα και έχει εκπονήσει άρθρα που έχουν δημοσιευτεί σε επιστημονικά περιοδικά.

Η παρούσα έρευνα αποτελεί την τρίτη μονογραφία της Κοσμοπούλου στα τελευταία τέσσερα χρόνια ( 2017-2020 ). Το 2017, δημοσίευσε την μελέτη με τίτλο «Πιραντέλλο και Ζενέ: Μια ‘’συνάντηση’’ στο τραγικό και το παράλογο» ενώ το 2018 εκδόθηκε το βιβλίο της «Η διαλεκτική του χώρου και ο εγκλεισμός στο θέατρο».

Το νέο της βιβλίο διαρθρώνεται σε τέσσερα κεφάλαια. Στο πρώτο ( εισαγωγικό ) με τίτλο ‘’Μεταμορφώσεις του σημείου’’, επιχειρείται προσέγγιση της Τέχνης και της Επιστήμης μέσα από την αριστοτελική σκέψη και εξετάζεται το θέατρο ως μεταφορά (από το κείμενο στην παράσταση). ‘’Ζητήματα αρχαίου δράματος’’ επιγράφεται το δεύτερο κεφάλαιο στο οποίο γίνεται αναφορά στον Οιδίποδα και την Αντιγόνη ως παραδείγματα του τραγικού ήρωα με βάση τις αριστοτελικές αρχές. Αναλύονται επίσης σημειολογικά οι μορφές του Οδυσσέα και του Φιλοκτήτη υπό το πρίσμα της σοφιστικής σκέψης. Στο ίδιο κεφάλαιο, η θεατρολόγος πρωτοπορεί και πρωτοτυπεί κάνοντας λόγο για φαντασιακό και πολιτική στην αρχαία ελληνική τραγωδία με αφορμή την επικαιρότητα του στοχασμού του Κορνήλιου Καστοριάδη.

Το τρίτο κεφάλαιο, με τίτλο ‘’Διακειμενικά μεγέθη. Σκεπτικισμός και σχετικισμός’’ περιλαμβάνει επτά σύντομες ενότητες. Η πρώτη αποτελεί διαδρομή από την έννοια του τραγικού στην Αρχαία Ελλάδα στα τραγικά μορφώματα του Σενέκα. Στη δεύτερη, αναδεικνύεται η δομή του αρχέτυπου ως διακείμενο με την ευκαιρία προσέγγισης του Μύθου του Ορέστη στον ‘Αμλετ του Σαίξπηρ. Στην τρίτη ενότητα, ανιχνεύεται το ζήτημα του οικογενειακού θεσμού στους αρχαιοθέματους μονόλογους του Γιάννη Ρίτσου ενώ η τέταρτη αποτελεί μια σημειολογική προσέγγιση του έργου της Στέλλας Βιολάντη. Οι επόμενες ενότητες επικεντρώνονται στο έργο του Wajdi Mouawad .Διακειμενικές ανταύγειες ανιχνεύονται στο θέατρό του στην πέμπτη ενότητα ενώ στην έκτη δεσπόζει η θεωρία του Διακείμενου στον θεατρικό του μικρόκοσμο. Τέλος, στην έβδομη, επιχειρείται ανάγνωση του έργου του Littolal κάτω από το φως που ρίχνουν οι αριστοτελικές αρχές στο σύγχρονο δράμα.

‘’Αισθητική του κειμένου και της παράστασης : Aπό την Μπελ Επόκ στο Μπεκετικό παράλογο‘’ επιγράφεται το τέταρτο και τελευταίο κεφάλαιο. Εδώ, ιχνηλατείται η Μπελ Επόκ και η δραματική τέχνη στην Ελλάδα της εποχής ενώ προτείνεται και μια ανάγνωση του Μπεκετικού τραγικού στον Αστερισμό του Παραλόγου.

Στο τέλος της μονογραφίας αυτής, ο αναγνώστης και ερευνητής βρίσκει χρήσιμες βιβλιογραφικές αναφορές ( βιβλία, άρθρα σε περιοδικά και συλλογικούς τόμους, ανακοινώσεις σε Πρακτικά Συνεδρίων καθώς και διαδικτυακές αναφορές.

Η νέα αυτή ερευνητική συμβολή της με σταθερά βήμα ανερχόμενης θεατρολόγου Δέσποινας Κοσμοπούλου καινοτομεί ως προς το ότι συστεγάζει, με ιδανικό τρόπο, τη θεωρία με την πράξη σε μια διαδρομή που εκκινεί από το αρχαίο δράμα και καταλήγει στο σύγχρονο δράμα. Τα διακείμενα που αντλούν τον βίο και την πολιτεία της θεατρικής γραφής στο ‘’εδώ και το τώρα ‘’και στο ‘’εκεί και τότε‘’, αποτελούν τους ενδιάμεσους σταθμούς ενώ η θεωρία του σημείου συνδέεται με τις τάσεις που προβάλλουν οι αισθητικές κατηγορίες ως προϊόντα ελέγχου της τέχνης και της επιστήμης. Συχνά αρωγός της επιστήμης και της τέχνης, η Σημειωτική τακτοποιεί, ως ένα βαθμό, την αταξία της περιρρέουσας ατμόσφαιρας έτσι ώστε να δημιουργηθεί γόνιμο έδαφος αλληλοσυμπλήρωσης και εποικοδομητικής συνομιλίας.

Με στιβαρό θεωρητικό οπλισμό και βαθιά γνώση της θεατρικής πραγματικότητας τόσο στην κειμενική όσο και την σκηνική της διάσταση, με διεισδυτική καινοτόμο ερευνητική ματιά και πρωτοτυπία στην προσέγγιση του θεατρικού λόγου από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας, η Δέσποινα Κοσμοπούλου χαράσσει ήδη μια λαμπρή ερευνητική πορεία η οποία ασφαλώς και θα συνεχιστεί προσφέροντας στον ερευνητή της διαπολιτισμικής και πολυπολιτισμικής εποχής μας, έναυσμα για πρωτοπόρες ερμηνείες και ρηξικέλευθες προσεγγίσεις.

Δημήτρης Φίλιας,

Καθηγητής Λογοτεχνικής Μετάφρασης Ιονίου Πανεπιστημίου

Συλλογὴ εἰκόνων | Καταχωρίσθηκε στὴν κατηγορία Θέατρο, Λογοτεχνία. Φυλάξτε τὸν μόνιμο σύνδεσμο στὰ ἀγαπημένα σας.

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

Αὐτὸς ὁ ἱστότοπος χρησιμοποιεῖ τὸ Akismet γιὰ νὰ μειώσει τὰ ἀνεπιθύμητα μηνύματα. Μάθετε τί συμβαίνει μὲ τὰ δεδομένα τῶν σχολίων σας.